ریشه‌های یوگا؛ از آغاز آگاهی تا جهان مدرن


یوگا چیست؛ پیش از تاریخ
پیش از آن‌که یوگا به‌عنوان یک «سیستم» شناخته شود، نوعی تجربه‌ی زیسته از آگاهی بود.
واژه‌ی «یوگا» از ریشه‌ی سانسکریت Yuj به معنای «یگانگی، اتصال و یکی شدن» می‌آید.
قدیمی‌ترین شواهد یوگا به تمدن دره‌ی سند (حدود ۳۰۰۰ سال پیش از میلاد) بازمی‌گردد؛ جایی که نقش‌هایی از حالت‌های نشستن و تمرکز دیده شده است.
اما این‌ها بیشتر نشانه‌اند تا اثبات یک سیستم منسجم.
در این دوره، یوگا بیشتر «زیستن در هماهنگی با هستی» بود تا انجام دادن یک تمرین.

دوران وِداها؛ آغاز نظم معنوی
بین سال‌های ۱۵۰۰ تا ۵۰۰ پیش از میلاد، متون مقدسی به نام وِداها شکل گرفتند.
این متون پایه‌های اولیه‌ی مفاهیم یوگا را در خود دارند:

مانترا (صداهای مقدس)
یَجنا (آیین‌های آتش)
تمرکز و مراقبه

در این دوران، یوگا هنوز بیشتر «بیرونی» بود؛ یعنی از طریق آیین‌ها و مناسک برای ارتباط با نیروهای کیهانی انجام می‌شد.

اما همین مسیر، آرام‌آرام انسان را به درون هدایت کرد.

اوپانیشادها؛ چرخش به درون
اوپانیشادها (حدود ۸۰۰ تا ۳۰۰ پیش از میلاد) نقطه‌ی عطفی در تاریخ یوگا هستند.
در اینجا، توجه از جهان بیرون به جهان درون معطوف شد.
مفاهیم کلیدی:
آتمن (Ātman): خودِ حقیقی
برهمن (Brahman): حقیقت مطلق
وحدت آتمن و برهمن
اینجاست که یوگا تبدیل می‌شود به یک مسیر خودشناسی.
نه برای رسیدن به چیزی بیرون، بلکه برای کشف چیزی که همیشه درون بوده.

پاتانجالی و یوگا سوترا؛ ساختار دادن به مسیر
حدود ۲۰۰ سال پیش از میلاد، پاتانجالی یوگا را به شکل یک سیستم دقیق و قابل آموزش تدوین کرد.
متن او، «یوگا سوترا»، یکی از مهم‌ترین منابع فلسفی یوگا است.
او یوگا را این‌گونه تعریف می‌کند:
«یوگا، متوقف کردن نوسانات ذهن است» (Yoga Chitta Vritti Nirodha)
ساختار هشت‌گانه‌ی او (آشتانگا یوگا):
یاما (اخلاق اجتماعی)
نیاما (انضباط فردی)
آسانا (بدن)
پرانایاما (تنفس)
پراتیاهارا (جمع کردن حواس)
دهارانا (تمرکز)
دیانا (مراقبه)
سامادهی (یگانگی کامل)
این مدل هنوز هم پایه‌ی بسیاری از سبک‌های یوگا در دنیاست.

مسیرهای مختلف یوگا؛ تنوع در یک حقیقت
با گذشت زمان، مسیرهای مختلفی در یوگا شکل گرفتند:
کارما یوگا: مسیر عمل بدون وابستگی
بهاکتی یوگا: مسیر عشق و تسلیم
جنانا یوگا: مسیر شناخت و خرد
راجا یوگا: مسیر مراقبه و ذهن
همه‌ی این مسیرها، در نهایت به یک مقصد اشاره دارند:
شناخت حقیقت وجود.

هاتا یوگا؛ بدن به‌عنوان دروازه
در حدود قرون ۹ تا ۱۵ میلادی، «هاتا یوگا» شکل گرفت.
در این دوره، بدن به‌عنوان ابزار اصلی تحول وارد مسیر شد.
تمرین‌ها شامل:
آساناها
پرانایاما
مودراها و بانداها
کار با انرژی (پرانا و کندالینی)
هدف این تمرین‌ها، آماده‌سازی بدن برای تجربه‌های عمیق‌تر آگاهی بود.

ورود به غرب و مدرن شدن یوگا
در قرن ۱۹ و ۲۰، یوگا وارد جهان غرب شد.
افرادی مانند:
سوآمی ویوکاناندا
تی. کریشناماچاریا
نقش مهمی در گسترش آن داشتند.
از دل این جریان، سبک‌های مدرن شکل گرفتند:
وینیاسا
آشتانگا
آیینگار
هاتای مدرن
در این دوره، تمرکز بیشتر روی بدن و سلامت فیزیکی قرار گرفت.

یوگا در دنیای امروز؛ بین اصالت و سطحی شدن
امروزه یوگا در سراسر جهان گسترش یافته، اما در بسیاری موارد به یک فعالیت فیزیکی تقلیل پیدا کرده است.
در حالی که یوگا در اصل:
مسیر رهایی از ذهن است
راهی برای دیدن حقیقت
تجربه‌ی یکی بودن با هستی
یوگا نه فقط حرکت بدن،
بلکه بازگشت به «آگاهی ناب» است.

جمع‌بندی: یوگا از گذشته تا امروز!
در این مطلب به بررسی تاریخچه یوگا، بنیانگذار یوگا، تاریخچه یوگا در ایران و جهان و اینکه یوگا چند سال حکومت کرد پرداختیم.
متوجه شدید که تاریخ دقیقی از پیدایش یوگا در دست نیست اما خیلی از افراد معتقدند که یوگا پیشینه‌ای حتی بیش از 10 هزار سال و به درازای شکل‌گیری جهان دارد.
از طرفی دریافتید که هرچند نمی‌توان گفت که یوگا دقیقاً از چه زمانی آغاز شده اما می‌توان گفت که ورزش یوگا از کدام کشور است و هندوستان را مبدأ یوگا می‌دانند.
البته این به موضوع با شواهدی که از موهنجو دارو و تمدن دره سند یافت شده، کاملاً تأیید شده است.
در ادامه‌ی مطلب نیز به متون مقدس یوگا و نقش خدایان در یوگا پرداختیم و دریافتید که ردپای این ورزش را می‌توان در کل فرهنگ هند به‌صورت کاملاً آشکار دید.
هرچند یوگا در سطح دنیا دیر شناخته شد و تاریخچه یوگا در جهان به چند سال قبل بازمی‌گردد اما در حال حاضر در بین مردم جهان بسیار محبوب است.
مجسمه یکی از خدایان یوگا
به طوری که یک روز را در سال به یوگا اختصاص داده‌اند و آن روز را جشن می‌گیرند که برای کسب اطلاعات بیشتر در این باره، می‌توانید به مقاله‌ی “روز جهانی یوگا” مراجعه کنید.
همچنین به این موضوع نیز اشاره کردیم که قدمت یوگا در ایران نیز کوتاه و کمی بیشتر از نیم قرن است.
با وجود این در حال حاضر به‌صورت چشمگیری رونق یافته است و افراد زیادی به یوگا می‌پردازند.
جالب است بدانید که یوگا، فواید زیادی دارد و اگر هنوز راجع‌به فواید آن نمی‌دانید پس حتماً به مقاله‌ی “فواید یوگا” مراجعه کنید.